Khởi đầu của tu hành
Nghe bài viết bằng giọng đọc
Đạo giáo đề cao chữ Ẩn. Người tu hành sống ngoài cõi trần thế, vứt bỏ danh lợi thế tục, chỉ giữ lại một niệm giao cảm giữa bản thân với tự nhiên trời đất, từ đó mới có thể lĩnh hội được ý nghĩa sự tồn tại của vạn vật.
Dù tu đạo tham huyền bằng pháp môn nào, xét đến cùng, tất yếu phải quy về sự thể ngộ đối với Thiên địa đại đạo.
Phong thái ẩn dật được đề cao trong Đạo giáo, ý định ban đầu là để nhắc nhở con người không nên bị những ham muốn phàm tục chốn hồng trần làm mê mẩn tâm trí, để rồi phạm vào những thói ác trái với Đạo, lìa xa chân lý.
Do đó, chữ Ẩn về bản chất nhấn mạnh sự an tịnh trong tâm hồn, chứ không chuyên chỉ phong cách sống thoát ly trần thế.
Sống cô lập rời xa cõi trần thực ra chỉ là một tầng diện, hoặc một giai đoạn của quy ẩn; nếu đem biểu hiện hình thức bên ngoài này đánh đồng với toàn bộ cái gọi là ẩn của Đạo giáo, thì chính là bỏ gốc lấy ngọn.
Bàn về chữ Ẩn, một tiền đề quan trọng là phải hiểu rõ ý nghĩa của chữ Hiển (hiện bày, dấn thân). Trong tông phái từ xưa có câu thành ngữ: “Chưa từng nhấc lên, sao bàn chuyện buông xuống?”. Một đời người cốt ở chỗ trải nghiệm tất cả những gì tất yếu sẽ tương phùng, tìm thấy bản ngã từ mọi khổ nạn và thuận theo tự nhiên, không hùa theo người khác mà cũng chẳng ngạo mạn bất tuân.
Có thể sống trăm năm an ổn ngay trong cõi đời hiện thế này, đó là đạt đến cảnh giới cao nhất của chữ Hiển. Dựa trên nền tảng của Hiển để bàn về Ẩn, có hai tầng ý nghĩa cần phải làm rõ: Tầng thứ nhất của chữ Ẩn, tất yếu phải là sống cô độc ngoài thế gian.
Khi ấy, con người ta không phải vì khổ nạn cuộc đời mà lựa chọn trốn chạy, mà là dùng phương thức ẩn dật để thúc đẩy sự mài giũa thực công thực hạnh. Nói một cách dễ hiểu hơn, đây là quá trình khai mở trí tuệ, chữ Ẩn lúc này có sự tương đồng diệu kỳ với câu “khổ công mười năm đèn sách”.
Nếu chỉ vì không đủ sức gánh vác trách nhiệm mà cuộc đời trao cho để rồi chọn lấy cái gọi là sự quy ẩn tự cho là đúng, thì đó chẳng qua chỉ là một hình thức tê liệt tinh thần.
Nếu một người không thể lắng đọng nội tâm, thì dù họ đối mặt với hồng trần hay chốn núi rừng, tâm hồn suy cho cùng vẫn cứ mãi bấp bênh, xao động. Thứ mà họ khao khát khi ấy không phải là quy ẩn để lập chí lớn, mà là hy vọng tìm được một phương thức sinh tồn không cần phải đánh đổi bất kỳ nỗ lực nào.
Con người mang thuộc tính xã hội, xã hội này không dung chứa sự tồn tại vô giá trị. Nếu trong tâm chỉ nghĩ đến việc trốn tránh, không hiểu được đạo lý thản nhiên đối mặt, thì dù có được sự tĩnh lặng của núi rừng, cuối cùng vẫn không thể cầu được sự an tĩnh từ nội tâm.
Giai đoạn ẩn này có thể xem là quá trình lập chí lớn, làm công lớn, dựng hạnh lớn, trong đó ý nghĩa trọng đại hơn nằm ở việc “minh tâm kiến tính”.
Giống như Khưu Tổ năm xưa trước khi đắc đạo từng trải qua sự mài giũa “Sáu năm ở Bàn Khê, mười ba năm ở Long Môn”, đó chính là nền tảng tạo dựng nên công hạnh của ngài sau này.
Lại có một điều cần phải hiểu rõ, sự ẩn lúc này không hề thanh đạm và tốt đẹp như được miêu tả trong thơ văn, trái lại, đó là một quá trình thân và tâm đều trải qua muôn vàn gian khổ, khốn khó.
Cũng chính vì thế, con người mới có thể rèn giũa được một điểm bản chân, không còn vì bất kỳ ngoại duyên nào mà làm dao động sự kiên định bên trong.
Sau đó, mới cần phải mở ra quá trình Hiển, đòi hỏi phải dùng phương thuốc chốn hồng trần để kiểm chứng xem sự tu hành của bản thân đã đạt đến nơi đến chốn chưa. Nếu rồi, có thể dùng sức của một mình để lợi ích chúng sinh; nếu chưa, thì phải quay về tiếp tục sửa đổi.
Quá trình lặp đi lặp lại này là thứ mài mòn con người ta nhất, như đãi cát tìm vàng, nếu có thể hoàn thành sự chuyển biến một ẩn một hiển trong đời người hữu hạn, thì cũng đủ để thực hiện hoài bão lớn tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.
Đạo lý ẩn hiển trên đây vẫn đứng trên lập trường mang sắc thái nhập thế, thậm chí mang một vài màu sắc Nho giáo.
Chữ Ẩn lớn thực sự mà Đạo giáo đề cập đến nằm ở chỗ: Ta đã đi qua con đường vốn là của chính mình, gánh vác trách nhiệm vốn là của bản thân, đợi đến khi công thành danh toại thì lựa chọn rút lui trong lúc mọi thứ đang ổn định thịnh vượng (công thành thân thối).
Đạo học cho rằng, những người có thể đạt đến cảnh giới công thành thân thối này, đều có thể gọi là chân nhân, thánh nhân.
Loại người này tu tập trí tuệ của Lão Tử, sau khi lĩnh hội được đạo lý đại thế thiên hạ hợp rồi lại tan, tan rồi lại hợp, họ hoàn toàn không có ý định tranh giành đoạt lợi với đời nữa, bởi vì họ hiểu rõ những gì có được hiện tại cuối cùng rồi cũng sẽ mất đi, danh lợi chỉ có thể gây ra những cuộc tàn sát lẫn nhau chứ không thể mang lại sự bình yên trong năm tháng.
Đứng trước lập trường này, không khỏi muốn đặt câu hỏi đối với phong trào tu ẩn ở núi mà chúng sinh thời nay đang hướng tới: Sự quy ẩn mà ta mưu cầu, liệu có thực sự khiến cho tâm hồn tĩnh lặng lại được không? Quá nửa người đời đều hâm mộ cuộc sống ẩn dật tiêu dao, hy vọng có thể trốn tránh áp lực sinh tồn chốn trần thế.
Nếu chỉ đem lý tưởng quy ẩn dừng lại ở đây, thì con người ta không chỉ không làm được cái gọi là đại ẩn công thành thân thối, mà thậm chí ngay cả tiểu ẩn mài giũa tâm chí cũng khó lòng mà làm nổi.
Gặp phải một chút vấn đề nhỏ, một chút trắc trở nhỏ trong cuộc sống, là lại lớn tiếng kêu gào sự bất công của ông trời đối với số phận, lại còn cố gắng dùng những danh hiệu như “Tuyệt thánh khí trí”, “Vô vi tự nhiên” để che đậy sự lười biếng, không chịu tiến thủ của bản thân.
Mọi lời nói và hành động liên quan đến chữ Ẩn mà họ thể hiện ra lúc này, đều chỉ có thể được xem là cuộc trốn chạy của kẻ bại trận. Dùng tư tưởng đạo học để tô vẽ cho sự bất tài của chính mình, điều này chỉ càng làm nổi bật thêm sự vô tri của kẻ đó, cùng với sự báng bổ đối với văn hóa và văn minh.
Hết thảy con người trên thế gian đều đang tu hành, dù tâm nguyện ban đầu và mục đích xuất phát mỗi người mỗi khác, nhưng năm tháng tĩnh lặng, bình yên lại là tương lai mà ai ai cũng hướng về.
Đối với những người đang đắm mình trong cõi trần thế mà nói, có thể thản nhiên đón nhận mọi duyên cảnh trong sinh mệnh, sự điềm tĩnh này về bản chất hoàn toàn đồng nhất với sự thanh tịnh hằng thường mà những kẻ quy ẩn mưu cầu; nếu cố tình mưu cầu sự giải thoát từ chốn xuất thế mang lại, thì điều này khác gì với những dục vọng theo đuổi danh lợi kia chứ?
Phải biết rằng, chữ Ẩn là cốt cách bên trong, chứ không phải sự trốn tránh bên ngoài. Khi đem núi rừng với sự tĩnh lặng, thành phố với sự náo nhiệt đặt lên bàn cân đối đẳng, thì sự ẩn lúc này chẳng khác nào ôm cây đợi thỏ, càng chấp nhất bước đi bao nhiêu, thì phòng tuyến tâm hồn lại càng bị kéo căng đến cực hạn bấy nhiêu.
Chỉ cần có chút va chạm nhẹ, toàn bộ tín ngưỡng liền sụp đổ hoàn toàn. Trên đây, chính là lời khuyên răn mà một người tu đạo có thể thốt lên. Chỉ mong chúng sinh trên đời đừng vì một chút mê vọng cá nhân mà chấp mê bất ngộ, càng đừng vì chịu sự dụ dỗ của kẻ khác mà lỡ dở quãng đời đẹp đẽ.
Chữ Ẩn thực sự, không nằm ở việc dùng hình thức nào để lắng đọng tâm hồn. Nếu ta có một tâm trạng thảnh thơi ngắm hoa nở hoa tàn, thì tự nhiên cũng sẽ không bị gió mây biến ảo bên ngoài làm xáo trộn quá trình tu hành của bản thân.
Vậy nên: Kiềm chế và an định được bản thân trước, đó mới là khởi đầu của vạn vật.
Cảm nhận của bạn
TÂM ẤN 心印2 tâm ấn đã được lưu lại