Nếu có luân hồi, tại sao chúng ta vẫn phải thờ cúng tổ tiên?

Trong bài thơ Thanh Minh của Đỗ Mục từng viết:

“Thanh minh thời tiết vũ phân phân,

Lộ thượng hành nhân dục đoạn hồn.

Tá vấn tửu gia hà xứ hữu?

Mục đồng dao chỉ Hạnh Hoa thôn.”

Tạm dịch:

Thanh minh lất phất mưa phùn

Người đi dạ héo thần hồn xót xa

Hỏi rằng quán rượu đây ta?

Mục đồng chỉ xóm Hạnh Hoa mời vào.

Trong tiết Thanh Minh mưa phùn như những giọt nước mắt từ trên trời rơi xuống, nhẹ nhàng lướt qua mặt đất cũng nhẹ nhàng gõ vào lòng người lữ khách. Khi nhắc đến Tiết Thanh Minh, người ta thường ưu tiên hàng đầu là tảo mộ và cúng bái cúng tổ tiên.

Các nước phương Đông thường là những nước coi trọng nghi thức và lễ nghi, vì vậy việc thờ cúng tổ tiên đã được coi trọng từ xa xưa. Trong Lễ Ký có nói: “Phàm trị nhân chi đạo, mạc cấp vu lễ; lễ hữu ngũ kinh, mạc trọng vu tế.” Tức là: phàm là Đạo trị dân, không có gì cấp thiết hơn lễ, lễ có ngũ kinh, mà lễ không có gì quan trọng hơn tế”. Trong Lễ Ký cũng nói: “Vạn vật bản hồ thiên, nhân bản hồ tổ”. Tức là: gốc của vạn vật là trời, mà gốc của con người là tổ tiên”. Tổ tiên giống như rễ cây và nguồn nước là nguồn sống và là nơi trú ngụ của tinh thần. Thờ cúng tổ tiên mang theo di sản của dân tộc hàng ngàn năm nay, giống như một dấu ấn sâu đậm khắc sâu trong tâm hồn con cháu.

Tuy nhiên, thuyết luân hồi được lưu truyền rộng rãi trên thế gian, và một số người không tránh khỏi đặt ra câu hỏi: Nếu luân hồi là có thật, và tổ tiên đã được đầu thai vào kiếp mới, thì việc thờ cúng tổ tiên chỉ là một hình thức an ủi về mặt tinh thần? Nhưng nếu ý nghĩa của việc thờ cúng tổ tiên chỉ giới hạn ở sự an ủi về mặt tinh thần thì làm sao nó có thể tồn tại trong hàng ngàn năm và trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa? Sự tiếp nối này trong hàng ngàn năm chắc hẳn chứa đựng một ý nghĩa sâu sắc hơn.

Để hiểu được vấn đề này, chúng ta cũng nên tìm hiểu hiểu sơ qua về tam hồn thất phách.

Quan điểm sinh mệnh của tam hồn thất phách

Hoàng Đế Nội Kinh có nói: “ Chỉ khi hồn phách hoàn thiện thì mới có thể trở thành con người.” Đạo giáo tin rằng con người sinh ra đã có khí của trời đất, chỉ khi hồn phách hoàn thiện thì mới có thể có một cuộc sống sinh mệnh trọn vẹn. Thuật ngữ tam hồn thất phách có thể bắt nguồn từ Địa Chân Thiên trong Bão Phác Tử của Cát Hồng có ghi lại rằng: “Khi hình thể phân chia, có thể nhìn thấy tam hồn thất phách trong thân thể”. Trong điển tịch Vân Cấp Thất Thiêm của Đạo giáo có ghi chép chi tiết về tên gọi và chức năng của tam hồn rằng: “ thân người có tam hồn một là Thai Quang, tức là khí của Thái Thanh Dương Hòa, một là Sảng Linh, tức là sự biến hóa của Âm khí, một là U Tinh, tức là sự pha tạp của Âm khí”. Thất phách cũng có tên riêng của chúng, trong Vân Cấp Thất Thiêm cũng nói: “Thi Cẩu, Phục Thi, Tước Âm, Thôn Tặc, Phi Độc, Trừ Uế, Xú Phế” tất cả đều được gọi là “ trọc quỷ trong thân”.

Ánh sáng của Tam hồn:

Thai Quang: còn gọi là Thiên Hồn, Chủ Hồn, Linh Sơn là ánh sáng của sự sống. Thai Quang có liên quan mật thiết đến sức sống, trạng thái tinh thần và lương tâm đạo đức của một người. Nó là cốt lõi của tam hồn và là báu vật để tu chân. Thai Quang thừa hưởng khí thanh linh từ thiên giới và có tính bất sinh bất diệt. Khi Thai Quang trên cơ thể một con người biến mất, điều đó có nghĩa là cuộc sống đã kết thúc, và khi đó Thai Quang sẽ hồi quy Thiên giới và chờ đợi sự tái sinh luân hồi lần tiếp theo.

Sảng Linh: còn gọi là Nhân Hồn, Giác Hồn, Thủ Thi Hồn, là ánh sáng của trí tuệ. Sảng Linh chưởng quản trí lực của con người và ảnh hưởng trực tiếp đến trí tuệ, khả năng phản ứng và tư duy của con người. Ví dụ, một số trẻ em sinh ra đã thông minh và lanh lợi, chủ yếu là vì có Sảng Linh xuất chúng.

U Tinh: còn gọi là Địa Hồn, Sinh Hồn, Nhân Qủa Hồn là ánh sáng của tính linh. U Tinh chủ tể các dục vọng của con người, đặc biệt là kích thích sự theo đuổi sắc dục của con người, khiến họ đắm chìm trong trụy lạc.

Công dụng của Thất phách:

So với Tam hồn chủ yếu chưởng quản mức độ tâm thần, tinh thần thì Thất phách lại tập trung vào việc kiểm soát cơ thể hữu hình và có liên quan chặt chẽ đến việc duy trì các chức năng sinh lý của con người. Sau đây là những tóm tắt ngắn gọn nhất về Thất phách:

Thi Cẩu: chủ quản tính cảnh giác của cơ thể con người.

Phục Thi: chủ quản chức năng hệ tiêu hóa của cơ thể con người.

Tước Âm: chủ quản chức năng sinh sản của cơ thể con người.

Thôn Tặc: chủ quản việc tiêu trừ đào thải các chất có hại trong cơ thể con người.

Phi Độc: chủ quản chức năng điều tiết nội bộ của cơ thể và chuyển hóa các chất độc hại thành các chất không độc hại trong cơ thể con người.

Trừ Uế: chủ quản chức băng của hệ thống bài tiết trong cơ thể con người, chẳng hạn như hệ tiết niệu.

Xú Phế: chủ quản chức năng hệ hô hấp của cơ thể con người.

Sự quay trở về của hồn phách:

Trong Bão Phác Tử có nói: “ Khi hồn phách tách rời, người ta sẽ bị bệnh; khi cả hai đều mất đi, người ta sẽ chết.” Khi hồn phách rời xa, nó tượng trưng cho sự kết thúc của cuộc sống. Sau khi một người chết, thất phách sẽ rời khỏi cơ thể và tan biến vì chúng không thể tự tồn tại, nhưng tam hồn có thể tồn tại độc lập với cơ thể. Đây cũng là lý do tại sao chúng ta thường hay nói “ Cô hồn dã quỷ” chứ không phải là cô phách dã quỷ mà chúng ta không hiểu ý nghĩa của nó.

Trong Vân Cấp Thất Thiêm có nói: “ con người sinh ra từ Thiên Hồn, hình thành từ Nguyên Linh, Thiên Hồn là gốc rễ của sự sinh ra, Nguyên Linh là thai nhi của sự sinh ra.” Từ đó ta thấy rằng linh hồn có thể đầu thai vào một người chính là Thiên Hồn ( Thai Quang). Đối với những người đã thành công trong việc tu Đạo thì U Linh, Sảng Tinh của họ có thể chuyển hóa thành thể thuần dương sẽ bay lên trời cùng với Thai Quang và không rơi vào vòng luân hồi. Sau khi một người bình thường qua đời, tam hồn sẽ đi theo những con đường riêng và mỗi linh hồn có đích đến riêng. Thai Quang sẽ trở về Thiên giới để chờ kiếp luân hồi tiếp theo. Sảng Linh quanh quẩn bên các ngôi mộ, cộng hưởng với âm trạch phong thủy có thể cảm nhận và ảnh hưởng đến vận mệnh khí vận của con cháu đời sau. Nói chung, phải mất một thời gian dài thì Sảng Linh mới tan biến. U Tinh sẽ xuống địa phủ để nhận sự phán xét của nhân quả báo ứng và chịu sự trừng phạt dựa trên công đức và tội lỗi của họ trong cuộc sống trước kia. Khi Thai Quang đầu thai làm người lần nữa, người đó sẽ đi qua thông đạo sinh mệnh giữa trời và đất, thông qua sự kết hợp của nhân quả, người đó sẽ được tái sinh thành tam hồn mới và sẽ được tái sinh thành một thân thể vật chất để trở thành một sinh mệnh mới. Tam hồn lúc này không còn là tam hồn của kiếp trước nữa. Đây chính là lý do vì sao người tu hành cần phải chú ý đến việc tu hành kiếp này.

Thờ cúng tổ tiên là một liên kết vượt qua luân hồi.

Sau khi hiểu được tam hồn thất phách, ta hãy quay trở lại với câu hỏi ban đầu mà ta đã hỏi, có vẻ mọi thứ giờ đây đã trở nên sáng tỏ.

Luân hồi chuyển thế và thờ cúng tổ tiên không mâu thuẫn nhau. Bởi cuộc sống mới được luân hồi không phải là sự tái sinh chuyển thế 100% của cuộc sống ban đầu. Nói một cách đơn giản, sau khi một người chết, chỉ có một hồn ( Thai Quang) sẽ được tái sinh. Vì vậy, việc thờ cúng tổ tiên có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với cả người đã khuất và người còn sống.

Thờ cúng tổ tiên thể hiện nguyện lực thành tâm và lòng tôn kính của hậu nhân, mong muốn này sẽ được chuyển hóa thành năng lượng tinh thần để tư dưỡng tổ tiên. Bất kể tổ tiên có bước vào con đường luân hồi hay không, họ vẫn có thể cảm nhận được sự thờ phụng và cúng dường của thế hệ con cháu đời sau và hưởng lợi từ đó. Tương tự như vậy, Sảng Linh và U Tinh của tổ tiên có thể cảm nhận được sự thành tâm và lòng hiếu thảo của con cháu, sẽ tiếp tục bảo vệ gia đình và ban phúc cho con cháu đời sau. Cha mẹ đã mất thì tang ma cẩn thận. Tưởng nhớ, truy niệm tổ tiên thì phẩm đức của con cháu sẽ ngày càng sâu dầy, tốt đẹp hơn, vậy là họ đã và đang cùng nhau xây dựng sự thịnh vượng lâu dài cho gia tộc.

Tất nhiên, việc thờ cúng tổ tiên cũng có nhiều ý nghĩa sâu sắc đối với người sống:

Hãy tìm về cội nguồn để biết ơn và đừng bao giờ quên nơi mình đến. Nhân năm nay tiết Thanh Minh trùng với ngày giổ tổ của nước ta, tôi lại nhớ đến câu ca dao rằng:

“ Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày giỗ Tổ mùng 10 tháng Ba”

Câu ca dao từ ngàn năm như lời nhắc nhở mỗi người dân Việt dù trong nước hay nước ngoài, dù miền ngược hay miền xuôi cũng đều luôn nhớ về nguồn cội, nhớ lại lịch sử dựng nước và giữ nước đầy hào hùng của dân tộc ta. Trên bầu trời đầy sao của nền văn hóa thế giới, cuộc sống không bao giờ là một ngôi sao biệt lập, mà là một thiên hà rực rỡ, kế thừa vinh quang của tổ tiên và bắt đầu hành trình cho con cháu chúng ta. Ánh sáng của tổ tiên là ngôi sao bất diệt luôn soi đường chỉ lối cho con cháu đời sau. Vậy nên:

“Cây có gốc nở cành xanh lá

Nước có nguồn bể cả sông sâu

Người ta sinh trưởng bởi đâu

Gốc là tiên tổ ân sâu rõ ràng

Sinh ra con cháu các hàng

Quế hòe thịnh vượng thọ trường vương anh”

Trong quá trình tưởng nhớ tổ tiên, chúng ta khám phá nguồn gốc gia tộc, hiểu được sự thay đổi của các thế hệ và ghi nhớ vinh quang của dòng họ. Giống như một cái cây cao lớn, nó chỉ có thể phát triển tươi tốt khi rễ của nó bám sâu vào đất màu mỡ; một dòng sông dài hàng ngàn dặm chỉ có thể chảy vô tận nhờ nguồn nước ngọt tuôn trào từ đầu nguồn của nó. Việc thờ cúng tổ tiên nhắc nhở chúng ta phải biết ơn công lao khó nhọc của tổ tiên đã tạo nên những hàng cây xanh tươi luôn che bóng mát cho đời sau như ngày nay.

Đoàn kết huyết thống và truyền bá đạo hiếu:

Thời gian cúng bái tổ tiên thường là thời gian hiếm hoi để các thành viên trong gia đình đoàn tụ. Những người thân sống rải rác khắp nơi tụ họp trước mộ tổ tiên. Khi lắng nghe những người lớn tuổi kể lại những câu chuyện gia đình cho thế hệ trẻ, mô tả giọng nói và nụ cười của tổ tiên, truyền lại những truyền thống và lời dạy của gia tộc, dòng cảm xúc tuôn trào khiến trái tim của các thành viên trong gia đình phụ thuộc chặt chẽ vào nhau. Nó không chỉ là sợi dây gắn kết các thành viên trong gia đình lại với nhau mà còn là cầu nối truyền tải tinh thần, khiến chúng ta trân trọng hơn mỗi người thân yêu.

Thờ cúng tổ tiên là hiện thân sống động của văn hóa hiếu đạo và đạo đức xã hội. Thông qua việc tưởng nhớ thành kính này, chúng ta bảo vệ nền tảng của văn hóa dân tộc, nuôi dưỡng bầu không khí xã hội trung hậu thuần phác cho phép các đức tính truyền thống tỏa sáng với sức sống trường tồn trong cuộc sống hiện đại.

Suy ngẫm về cuộc sống và khám phá ý nghĩa của nó: Đứng trước bia mộ của tổ tiên, hình ảnh hiện ra là một nghĩa trang yên tĩnh, dường như là hai thế giới khác biệt so với những con phố nhộn nhịp ở đằng xa. Sự tương phản rõ nét giữa tĩnh lặng và chuyển động không thể không khiến con người phải suy nghĩ sâu sắc về giá trị và ý nghĩa của cuộc sống. Cuộc sống ngắn ngủi, chúng ta có thể tận dụng nó như thế nào? Chìm đắm trong sự phù phiếm và ồn ào của thế gian, cuộc sống trôi qua nhanh như hoa mùa xuân. Chỉ có trân trọng hiện tại, hiểu chân lý, tu dưỡng bản thân, lợi tha, tích lũy công đức và làm việc thiện thì giá trị cuộc sống mới có thể được lưu truyền mãi mãi.

Dù thế giới có thay đổi thế nào thì ý nghĩa hiện thức và ý nghĩa tinh thần của việc thờ cúng tổ tiên vẫn không thể thay thế. Trong tiết Thanh Minh này, chúng ta hãy gác lại những bộn bề của cuộc sống, thành tâm dâng lên tổ tiên một đóa hoa cúc, thắp một nén hương, cúi đầu và thầm tưởng nhớ. Hãy để làn khói hương kia gửi những suy tư và kính ý của chúng ta đến với tổ tiên, hãy để cho ánh đèn nến soi sáng cho sự tìm về cội nguồn của ta cũng như sự trở về của tổ tiên.